van onze verslaggever

De kinderen van van de Zaltbommelse christelijke basisschool De Leiboom vermaakten zich uitstekend op de voorlichtingsboot Eureka van Rijkswaterstaat. Ook zij "gingen in gesprek" over de waterproblematiek van de grote rivieren. Hoezo probleem?? gewoon uitdiepen die geul merkte Arne op. Mevrouw José van de Wouw, voorlichtster van Rijkswaterstaat zag wel wat in dit idee. De voorlichtingscampagne voor de kinderen werd op ludieke wijze geopend door een toepasselijke bellenblaas aktie.

Kan de natuur profiteren???

Na bestudering van de voorhanden zijnde informatie lijkt het erop, dat ook de natuur kan profiteren en "meeliften" met de nieuwe ideeën welke leven bij Rijkswaterstaat. Met name met de aanleg van nevengeulen en het in ere herstellen van oude rivierlopen en kreken kunnen een aantal riviergebonden ecosystemen zich hoogstwaarschijnlijk gunstig ontwikkelen. We blijven de plannen volgen en houden u op de hoogte.

Leven met water   ( Bron brochure 16M WATERPEILING Rijkswaterstaat)

Water is niet alleen onze vijand. We ontlenen aan onze rivieren ook veel natuurlijke bronnen. Rivieren zorgen voor de aan- en afvoer van regen- en smeltwater, ze voorzien ons van drinkwater en bieden mogelijkheden voor de landbouw. Daarnaast heeft het rivierengebied een grote aantrekkingskracht op vogels, vissen en andere dieren. En natuurlijk op onszelf. We leven veel op en omhet water. Watersport, vissen, wandelen en fietsen zijn favoriete vormen van tijdverdrijf.
Water heeft ook een groot economisch belang; onze handel en scheepvaart varen er wel bij. Denk verder aan toerisme en winning van oppervlaktedelfstoffen. En niet te vergeten de belangrijke cultuurhistorische waarde van ons rivierenlandschap. Sloten, kanalen, beken en rivieren maken Nederland tot een waterrijk en karakteristiek land. ( zie kaartje)

De rek is eruit

De laatste jaren hebben we maatregelen genomen om de dijken te verstevigen, zodat ze berekend zijn op de huidige maatgevende hoogwaterafvoer van maximaal 15.000 m3 per seconde. De extreem hoge waterstanden hebben ons geleerd dat we rekening moeten houden met een maatgevende afvoer bij hoogwater van 16.000 m3  per seconde. Bij deze nieuwe maatgevende afvoer zullen we het probleem niet op alle plekken met hogere en stevigere dijken willen en kunnen oplossen.

Geef rivieren de ruimte 

Wat als dijkverhoging of -versterking op veel plekken geen uitkomst meer biedt tegen de wateroverlast? Dan zullen de oplossingen letterlijk uit de breedte moeten komen. Dat betekent: meer ruimte (terug) geven aan de rivieren. Hoe en waar dit precies moet gebeuren, is nog niet duidelijk. Op[ dit moment brengen deskundigen verschillende oplossingen in kaart. Ook wordt er uitgezocht of er "meegelift"kan worden met bestaande projecten. Op verschillende plaatsen in Nederland lopen in de uiterwaarden projecten die in principe bedoeld zijn om de natuur te ontwikkelen, maar die ook rivierverruiming tot gevolg hebben. Een goed voorbeeld hiervan is het herstel van nevengeulen.

Buitendijkse maatregelen

Door onderzoek weten we dat het mogelijk is om de afvoercapaciteit van onze rivieren te verhogen naar 16.000 m3 per seconde. Die verruiming kunnen we met lokale dijkverlegging en (aanvullende) buitendijkse maatregelen realiseren. Een overzicht van de mogelijkheden binnen het bestaande rivierbed.

VRIJMAKEN UITERWAARDEN
Een voor de hand liggende maatregel om ruimte te creëren, is het verwijderen van obstakels in de uiterwaarden zoals veerdammen en dwarskades. Buitendijkse objecten kunnen bijvoorbeeld worden verwijderd of zodanig aangepast, dat ze minder ruimte van het rivierbed innemen.

VERLAGEN UITERWAARDEN
Een efectieve maatregel om waterstanden bij hoogwater te bereiken is het verdiepne van de uiterwaarden. Een deel van de grond in het winterbed van de rivier wordt afgegraven en zo mogelijk voor andere doeleinden (her) gebruikt.

EXTRA AFVOER VIA GEULEN
Een andere manier om uiterwaarden te verlagen is het (opnieuw) aanleggen van nevengeulen en hoogwatergeulen. Deze geulen lopen meestal van oudsher langs de hoofdrivieren en kunnen een deel van het (hoog)water voor hun rekening nemen. Omdat geulen en hun oevers wisselend nat en draaog zijn, gedijen flora en fauna hier erg goed.

HERSTELLEN OVERLATEN EN KREKEN
Op sommige plaatsen in ons land kan de rivier moeilijk ruimte terugkrijgen. Om deze rivieren te ontlasten is het op termijn waarschijnlijk nodig om oude rivierverbindingen, zoals kreken en overlaten, te herstellen. De afvoercapaciteit van de Biesbosch kan hierdoor bijvoorbeeld aanzienlijk vergroot worden. Zeker omdat het gebied relatief dun bewoond en bevolkt is.

Niet alles staat vast

In principe staat op dit moment nog niet alles vast. Wel is duidelijk dat maatregelen in de nabije toekomst noodzakelijk zijn. De overheid heeft diverse plekken genoemd waar mogelijk een ingreep nodig is om rivieren de ruimte te geven, of als reservering voor de toekomst. Het gaat hierbij om maatregelen die de afvoercapaciteit van ons rivierenstelsel kunnen vergroten. gedacht wordt aan:    

• Maatregelen in het winterbed van de rivieren en lokale dijkverleging
• Maatregelen in de Biesbosch, met name herstel van overlaten en kreken.
• Retentiemogelijkheden, bijvoorbeeld in het Rijnstrangengebied en de Ooijpolder
• Groene rivieren en overlaten langs Merwede en Maas

• Dijkverleging zoals bij de Waalsprong te Nijmegen  

www.waterland.net

U kunt ook de volgende brochures aanvragen: Ruimte voor Rijntakken, Integrale verkenning van het Benedenrivierengebied of Wat het onderzoek ons heeft geleerd (samenvatting). Ook kunt u contact opnemen met de medewerkers van Rijkswaterstaat directie Oost-Gelderland en Zuid-Holland en de Provincies Overijssel, Gelderland, Utrecht, Zuid-Holland en Noord-Brabant.